MOSKOU - Al tijdens de eerste stemming in het parlement hebben de Oekraïnse socialisten het voortbestaan vande pas tot stand gekomen broze 'oranjecoalitie' op losse schroeven gezet. Aleksandr Moroz, leider van de Socialistische Partij, zocht de steun van de oppositie en liet zich donderdagavond laat - in strijd met gemaakte afspraken - kiezen tot voorzitter van het nieuwe parlement.De coalitiepartners van Moroz reageerden woedend, want die post zou volgens het regeerakkoord gaan naar Ons Oekraïne, de partij van president Viktor Joesjtsjenko. Daardoor staat de amper herstelde coalitie in Oekraïne al op springen nog voordat er ook maar één dag is samengewerkt. ,,In feite is de coalitie gestopt met functioneren'', zei Roman Bezsmertni, fractievoorzitter van Ons Oekraïne.
De oppositie rekent erop dat zij nu kan gaan regeren. ,,Ik feliciteer jullie allen dat een tweede oranje nachtmerrie niet doorgaat'', zei topman Jevgeni Koesjnarjov van de Partij van de Regio's gisteren in het parlement. ,,We zullen een coalitie vormen, Oekraïne verenigen en het economisch welzijn van ons volk veiligstellen.''
President Joesjtsjenko reageerde niet meteen op het overlopen van Moroz. De leider van de kleinste partij in het parlement wordt dankzij zijn 'dubbelspel' voorlopig parlementsvoorzitter, maar er zijn grotere gevolgen. Als de oranjecoalitie ophoudt te bestaan, komt vermoedelijk een einde aan de pro-westerse koers van Oekraïne, dat op termijn wil toetreden tot de NAVO en Europese Unie.
Die koers leek veiliggesteld doordat onlangs - maanden na de parlementsverkiezingen van maart - eindelijk een lijmpoging was geslaagd. Joesjtsjenko en ex-premier Joelia Timosjenko leidden de Oranjerevolutie van eind 2004, maar raakten gebrouilleerd door onderlinge beschuldigingen van corruptie en onenigheid over economische hervormingen. Vorig jaar september stuurde Joesjtsjenko de regering-Timosjenko de laan uit.
Na lang soebatten ging Ons Oekraïne akkoord met de terugkeer van Timosjenko als premier, in ruil voor het voorzitterschap van het parlement. Over beide posten zou tegelijkertijd en in openbaarheid worden gestemd. De posten in parlementaire commissies zouden de coalitiepartners onderling verdelen.
Dat leidde tot protesten van leden van de Partij van de Regio's, die het parlement meer dan een week blokkeerden. Die partij won in maart de verkiezingen, maar werd genegeerd tijdens de onderhandelingen over de nieuwe regering. Leider Viktor Janoekovitsj was immers de rivaal van Joesjtsjenko tijdens de Oranjerevolutie.
Donderdag kwam het parlement eindelijk weer bijeen, maar de eerste de beste zitting na de blokkade liep op de late avond uit op grote politieke chaos. Moroz zag een oranjecoalitie onder de huidige voorwaarden uiteindelijk toch niet zitten. Hij vreesde voor een nieuwe confrontatie tussen Timosjenko en beoogd parlementsvoorzitter Pjotr Porosjenko, de voornaamste ruziemakers in het vorig jaar door Joesjtsjenko ontslagen kabinet.
In het parlement, waar de hele avond boegeroep klonk en de sfeer om te snijden was, viel een volksvertegenwoordiger flauw. Parlementsleden spraken van ,,hoogverraad'' en de coalitiepartijen van Ons Oekraïne en het Blok Timosjenko discussieerden over een vroegtijdige breuk. ,,Je hebt de partij en miljoenen kiezers die voor je hebben gestemd, verraden'', zei een partijgenoot van Moroz, die de coalitie trouw bleef. ,,Hoe ga je die mensen recht in de ogen kijken? Schaam je je niet dat je applaus krijgt van de Partij van de Regio's?''
Gisteren stelde Moroz een reces voor tot dinsdag om alle partijen de tijd te geven zich over hun strategie te beraden. Een meerderheid was het met hem eens. De Partij van de Regio's houdt alle opties open, waaronder een brede coalitie met Ons Oekraïne. Dat zou een vereniging van de aartsrivalen van de oranjerevolutie betekenen. Ook nieuwe verkiezingen, zoals Timosjenko wil, behoren tot de mogelijkheden.