(Novum/AP) - De voormalige Russische oliemagnaat Michail Chodorkovski is maandag door een rechtbank in Moskou schuldig bevonden aan diefstal en witwassen. Dat blijkt uit documenten van de rechtbank. Het is het tweede proces tegen deze ooit rijkste man van Rusland. Naar verwachting neemt het voorlezen van het volledige vonnis en het bekendmaken van de strafmaat enkele dagen in beslag.
In 2003 werd Chodorkovski wegens belastingontduiking tot acht jaar gevangenisstraf veroordeeld. Deze straf zit er dus bijna op. Hij loopt, nu hij schuldig is bevonden aan diefstal en witwassen, het gevaar tot minstens 2017 vast te moeten blijven zitten.
Chodorkovski en zijn zakenpartner Platon Lebedev stonden maandag terecht wegens diefstal van miljarden dollars aan olie. De mannen zouden van 1998 tot 2003 olie van Chodorkovski's olieconcern Yukos hebben verduisterd en tegen een hogere prijs in het buitenland hebben verkocht. De opbrengsten zouden ze vervolgens hebben gewit. De verdediging van het tweetal noemde de aanklachten absurd. Zij verweten de aanklagers geen idee te hebben van de manier waarop in de oliebranche wordt gewerkt.
Een van de advocaten noemde de aanklachten gefabriceerd en zei dat als dezelfde logica zou worden toegepast op Gazprom, het nationale olie- en gasbedrijf van Rusland, de Russische president Dmitri Medvedev ook aangeklaagd zou moeten worden. "Het hof heeft bepaald dat het verschil tussen de olieprijs bij de fabriek en de olieprijs op de markt inhoudt dat er diefstal is gepleegd", aldus de advocaat. "Gazprom, waar Medvedev voorzitter van de raad van bestuur was, koopt olie in voor een prijs die tien keer lager ligt dan de marktprijs in Rotterdam. Is dat dan geen selectieve rechtspraak? Hebben ze dan geen enkel schaamtegevoel?"
De advocaat meent dan ook dat het oordeel van de rechter is ingegeven door de regering. "Als het hof vrij en onafhankelijk zou zijn geweest in het geven van het oordeel, dan zou de rechter tot vrijspraak hebben besloten", zei de advocaat tegen journalisten. "Wat we hebben gehoord, bevestigt dat het hof onder druk is gezet."
Maandag kwamen bij de rechtbank honderden aanhangers van Chodorkovski bijeen. Ze hielden spandoeken omhoog met teksten als 'Vrijheid' en 'Rusland zonder Poetin'. Sommige demonstranten werden gearresteerd, terwijl ze 'Vrijheid' en 'Weg met Poetin' schreeuwden. De processen tegen Chodorkovski worden door velen gezien als een strafmaatregel voor zijn pogingen om destijds een politiek en economisch tegengewicht te bieden aan toenmalig president Vladimir Poetin. Premier Poetin lijkt dan ook de drijvende kracht achter het proces te zijn.
Chodorkovski was tijdens de roerige privatisering in de jaren '90 -toen Ruslands grondstoffen werden verdeeld onder de zakenlieden met politieke connecties die later bekend werden als de 'oligarchen'- meedogenloos in zijn pogingen om Yukos in zijn greep te krijgen. Toen hij het concern eenmaal onder zijn controle had werd hij een van de eersten in Rusland die pleitten voor de invoering van westerse zakenmethoden. Toen Poetin in 2000 aan de macht kwam zette hij de oligarchen op hun plek. Niet langer konden zij hun wil opleggen aan het Kremlin, zoals ze gewend waren. Deze omwenteling werd vergemakkelijkt doordat de Russische bevolking weinig op had met de oligarchen.
Chodorkovski ondersteunde politieke partijen die zich verzetten tegen Poetins beleid en hij richtte een stichting op om het maatschappelijke middenveld in Rusland te versterken. In oktober 2003 werd Chodorkovski gearresteerd. Na zijn veroordeling werd Yukos overgenomen door de Russische staat. Hiermee kreeg de Russische regering weer de overhand op de energiemarkt. Andere rijke zakenlieden volgden vanaf dat moment slaafs de wil van het Kremlin. Partijen die werden gesteund door Chodorkovski werden uit het parlement gezet of buitenspel geplaatst.
Twee weken geleden zei Poetin dat Chodorkovksi een bewezen crimineel is die in de gevangenis zou moeten zitten, een uitspraak waaruit blijkt dat hij nog steeds een hekel heeft aan de voormalige oliemagnaat. Critici hekelden de uitspraken van Poetin en noemden ze inmenging in de rechtspraak.
Medvedev heeft juist beloofd dat de letter van de wet steviger zal worden toegepast. Hij wil Rusland moderniseren en meer buitenlandse investeringen aantrekken. Vrijspraak in het proces tegen Chodorkovksi had het bewijs geweest dat Medvedev de macht heeft zijn beloftes te houden. Door de veroordeling blijkt echter eens te meer dat Poetin nog steeds de machtigste leider van Rusland is. Poetin heeft gezegd in 2012 weer een gooi te willen doen naar het presidentschap. Een vrije Chodorkovksi die kan helpen bij het verenigen en leiden van zijn politieke rivalen, is een risico dat Poetin niet bereid is te nemen.